18-04-17

De plotse wonde

De kunst van kippenvel

Of het gevoel nu aan de verliezende dan wel de winnende hand is, het antwoord kan de kunsten in elk geval doen handenwringen. Bestaat er een andere publieke instelling die zich zo bekwaamd heeft in het gevoelsleven? Zelfs na de pisbak van Marcel Duchamp, het zwarte vierkant van Malevich of de 4’33” stilte van John Cage blijven we van kunst bovenal verhopen dat ze ons raakt, doet verstommen, de ziel wast of ons net in verwarring achterlaat.
Intellectuele bevrediging en vervreemding staan zeker hoog aangeschreven, en technische kunde dwingt tot diep respect, maar het zijn betraande ogen of kippenvel die wijzen op de ware esthetische ervaring. Dichter bij wat kunst kunst maakt, kunnen we niet komen. Dat is wat we zoeken in de cinema, de schouwburg, het museum, de muziekwinkel, de bookshop: een plotse wonde in onze alledaagse redelijkheid.

75_redactie_daniel_blake.jpg

 

Precies dat verhopen kunstenaars ook van al hun creaties: dat ze diep treffen. Als ze dat lukt, zijn ze onoverwinnelijk. Schept I, Daniel Blake van Ken Loach niet meer bewustzijn rond de afbraak van de verzorgingsstaat dan de hele vakbondsstrijd bij elkaar? En verzet Moonlight van Barry Jenkins op anderhalf uur niet meer bergen dan vele decennia gay en black activism?
Door tot het hart te spreken, kunnen kunstwerken ideologische egelstellingen doorprikken waar geen redelijk woord tegen bestand is. Waar geld het harnas van de goede huisvader staalt, kan kunst dat met één welgemikte prik weer doen smelten. Vier minuten Spiegel im Spiegel van Arvo Pärt, en onze goede huisvader wordt weer mens.

Klinkt dat al te romantisch? Sommigen zullen erop willen wijzen dat emotie ook gewoon een technisch fiche is. Hitchcock beheerste dat draaiboek als geen ander voor ‘angst’, terwijl tearjerkers de machinisten zijn van de goedkope ontroering. Adèle trilt een beetje met haar volle stem en vanzelf vloeit er water door de woestijn. Comedians droppen een grap over homo’s of gehandicapten en vanzelf rolt de lach door de zaal. Het is allemaal zo moeilijk niet, zullen sommigen aanstippen. Emotie is maakbaar. Ze duidt helemaal niet op hoge kunst, eerder zelfs op platte commercie. Gevoelens die worden losgewoeld door de cultuurindustrie zijn opium voor het volk. En zo, van Plato tot Adorno, hebben we snel affect fundamenteel leren wantrouwen. Ons kunstzinnige vocabularium telt daar ook een hele reeks termen voor: meligheid, sentimentaliteit, pathetiek, tranerigheid...
Hoe hartelozer de wereld wordt, des te zondiger wordt overgevoeligheid. Zeker als al die affecten de effecten zijn van een truc.


Uit Rekto Verso

http://www.rektoverso.be/

 
www.rektoverso.be
Deels is bewondering de verrukking of ontroering die je ervaart bij een voorstelling of een film, maar ook een bijzonder moment op een feest of familiegebeurtenis kan ...

                                                         ***

 

Als het wit
de pijn verdraagt van het zwart
die plotse wonde
in haar zwijgend blad

dan heeft het recht
op bestaan
en schrijft het
genezing tussen de regels

een weke plek in de eelt over de wereld.

 

 

 

De commentaren zijn gesloten.